Σάββατο, 11 Φεβρουαρίου 2017

Αναζητείται σοβαρότητα

Παρακολουθώ μέρες τώρα την σύγκρουση για το μέλλον της κεντροαριστεράς και κυρίως της υποθετικής προεκλογικής και μετεκλογικής συνεργασίας της Δημοκρατικής Συμπαράταξης με τον ΣΥΡΙΖΑ.

Καταρχήν αν θέλει ο ΣΥΡΙΖΑ να σωθεί εν μέρει πολιτικά και να ανακτήσει μέρος των ποσοστών του, η στοχοπροσήλωσή του πρέπει να είναι προς το ΠΑΣΟΚ, γιατί από εκεί άντλησε και αντλεί ακόμα ψήφους. Τι κάνει νιαου νιαου στα κεραμίδια βασικά, θα μου πείτε. Γι' αυτό σαν παλιά πολιτική καραβάνα βγήκε ο Φιλης να μας υπενθυμίσει ότι γνωρίζουν από πολιτική τακτική στον ΣΥΡΙΖΑ. Μόνον που το θυμήθηκαν αργά και ετεροχρονισμένα, τώρα που μπάζει το καράβι και αφού αποδεχτηκε ο ΣΥΡΙΖΑ το αδιανόητο: να συνεργαστεί με ένα ριζοσπαστικό δεξιό στα όρια του ακροδεξιού κόμμα, τους ΑΝΕΛ. Θα πετύχει η μεταστροφή; Πολύ αμφιβάλλω. Κυρίως γιατί μεγάλο κομμάτι του ΠΑΣΟΚ βγάζει σπυριά στο άκουσμα του ΣΥΡΙΖΑ και ιδίως γιατί η πτώση ποσοστών του ΣΥΡΙΖΑ πλέον είναι σχεδόν νομοτελειακή λογω της αποτυχημένης εφαρμοσμένης πολιτικής του που ρήμαξε και βουλιάζει ελευθερους επαγγελματίες, αγρότες, συνταξιούχους, βασικά όλους μας πια.

Κατά δεύτερον, για το θέμα της προεκλογικής συνεργασίας ΣΥΡΙΖΑ-ΠΑΣΟΚ: εάν η Δημοκρατική Συμπαραταξη αποφασίσει να συνεχίσει το φλερτ, θα χάσει προς δυο πλευρές: τη ΝΔ και τον ΣΥΡΙΖΑ. Όποιος δεν το αντιλαμβάνεται αυτό, μάλλον είναι αφελής το ελάχιστο, άπειρος πολιτικά το κυριότερο. Η ηγεσία της Δημοκρατικής Συμπαράταξης αμφιταλαντεύεται κι έχει επιλέξει ιδίως με τις τελευταίες ανακοινώσεις της να αυτοκτονήσει πολιτικά βγάζοντας από το σεντούκι της πολιτικής ιστορίας συνθήματα/κλισέ μιας προηγούμενης εποχής που όχι μόνον δεν συνάδουν με αυτό που ζούμε, αλλά δεν ταιριάζουν και σε ένα κόμμα που καμωνεται ότι αποτελεί τον πυρήνα της εν δυνάμει σοσιαλδημοκρατίας στην Ελλάδα. Σκληρή η αλήθεια, αλλά απαραίτητη εδώ που φτάσαμε. Ξεχωρίζω τον Βενιζέλο και διάφορα άλλα στελέχη που όντως έχουν διαφορετική προσέγγιση, αλλά δεν αρκούν δυστυχώς. Την πολιτική γραμμή ενός κόμματος την κοινωνεί η ηγεσία του πρωτίστως. Και ο νοών νοείτω. Μην ξαναμάθουμε την πολιτική αλφαβήτα από την αρχή...

Όσον αφορά την πιθανή μετεκλογική συνεργασία Δημοκρατικής Συμπαραταξης και ΣΥΡΙΖΑ, που διαβάζω, δύο ερωτήματα:

α) Στο σενάριο που θέλει τη Δημοκρατική Συμπαράταξη να ανακτεί κάποια μεγαλύτερα ποσοστά και τον ΣΥΡΙΖΑ να επιστρέφει στο 5%, γιατί θα πρέπει να σκεφτεί η Δημοκρατική Συμπαραταξη τότε συνεργασία; Είναι συγγενές κόμμα με τον ΣΥΡΙΖΑ; Ως πότε θα θεωρούμε ότι όντως θα γίνει επιτέλους σοσιαλδημοκρατικό κόμμα στην Ελλάδα κοιτώντας αριστερά μόνον σταθερά κι απαρέγκλιτα; Άλλο δημοκρατικός σοσιαλισμός -που κι αυτός πλέον ξεπερασμένος στην Ε.Ε. και ορθώς- κι άλλο σοσιαλδημοκρατία να θυμίσω. Και στο κάτω -κάτω στον ΣΥΡΙΖΑ επιμένουν ακόμα στον επαναστατικό σοσιαλισμό, στην ριζοσπαστικοποίηση. Για ποια σύγκλιση, λοιπόν, μιλάμε; Σε ποια βάση, όταν μάλιστα αυτή δεν υφίσταται καν;

β) Θεωρούμε πράγματι ότι υπάρχει αριστερή (ΣΥΡΙΖΑ) και δεξιά (Δημοκρατικη Συμπαραταξη) σοσιαλδημοκρατία; Η συζήτηση αυτή είναι άστοχη και παντελώς αυθαίρετη πολιτικά. Αυτοί οι ανιστόριτοι διαχωρισμοί του τύπου «αριστερή ή δεξιά σοσιαλδημοκρατία» γίνονται από όσους προτιμούν να κοσκινίζουν για να μη ζυμώνουν βασικά ή κυρίως να μην αποδέχονται το πασιφανές: οι κομμουνιστές απορρίπτουν την «αστική» δημοκρατία ενώ οι ριζοσπάστες αριστεροί πιστεύουν στο πέρασμα από την αντιπροσωπευτική στην άμεση δημοκρατία. Αλήθεια εκεί στην Δημοκρατική Συμπαράταξη θεωρούν όντως ότι η αμεσοδημοκρατία με την πλατεία των Αγανακτισμένων και το δημοψήφισμα του 2015 είναι το πεδίο διαμόρφωσης σοσιαλδημοκρατίας; Πιο οξύμωρο, εάν όχι παράλογο δεν γίνεται. Βασική αρχή της σοσιαλδημοκρατίας είναι η άνευ όρων υποστήριξη της φιλελεύθερης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας κι όχι του εθνικολαϊκισμού που συνήθως πάει πακέτο με τα κελεύσματα περί αμεσοδημοκρατίας.

Τέλος θα ήθελα να επισημάνω κάποια πράγματα που συστηματικά αποφεύγονται στον δημόσιο διάλογο για τα άνωθεν ζητήματα:
- Στην παρούσα φάση, στο συγκεκριμένο πολιτικοοικονομικό πλαίσιο, με ένα αρκετά ασταθές διεθνές περιβάλλον, η συρρίκνωση της κεντροαριστεράς στην Ελλάδα ποιον ακριβώς εξυπηρετεί;
- Η υπό διαμόρφωση κεντροδεξιά που ίσως έρθει στην εξουσία θα μπορέσει να περάσει τις απαραίτητες δομικές μεταρρυθμίσεις στην οικονομία και τη δικαιοσύνη χωρίς τη στήριξη της κεντροαριστεράς;
- Η διάσπαση του ευρωπαϊκού μετώπου στο ελληνικό πολιτικό σύστημα ενισχύει την μετάβαση σε μια κανονικότητα ή μήπως το αντίθετο;

Γιατί φίλτατοι, είναι πολύ ωραία να συζητάμε λες και είμαστε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών και έχουμε τον χρόνο με το μέρος μας για αμπελοφιλοσοφίες, αλλά η ουσία είναι μια: αυτή τη στιγμή η χώρα πλησιάζει με ταχύτητα στα όρια του failed state. Και προσωπικότητες που μπορούν να στηρίξουν μια διαφορετική πορεία για να μην φτάσουμε ως εκεί υπάρχουν σε τρεις χώρους: τη ΝΔ, τη Δημοκρατική Συμπαράταξη, το Ποτάμι. Αρέσει-δεν αρέσει. Οι ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ και η ΧΑ είναι αυτοί που επιθυμούν την εθνική περιχαράκωση και την δραχμοποίηση -ας μου επιτραπεί ο όρος- των πάντων. Το ΚΚΕ και η Ένωση Κεντρώων δεν χρήζουν ανάλυσης, ουτε και μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι αποτελούν τον καταλύτη των πολιτικών εξελίξεων.

Η ΝΔ έχει σαφές στίγμα εναντίον του ΣΥΡΙΖΑ. Η Δημοκρατική Συμπαράταξη αναλώνεται στην εσωστρέφεια και το Ποτάμι στη κοσμάρα του. Αρκεί ένας Μητσοτάκης; Και πόσοι από όλους αυτούς που θέλουν απλά να ξεφορτωθουν τον ΣΥΡΙΖΑ, θα βάλουν πλάτη την επόμενη μέρα σε επώδυνες αποφάσεις; Πιστεύω ελάχιστοι. Προσωπικά έχω μάθει να αντιμετωπίζω τα πολιτικά διλήμματα πάντα με αναφορά πρωτίστως στο παρόν και στο άμεσο μέλλον και δευτερευόντως στο τι θα ήθελα κατά βάθος ως πολίτης και γυναίκα εργαζόμενη στον ιδιωτικό τομέα εν Ελλαδι. Προσοχή, λοιπόν, στις αυταπάτες ενθεν κι ενθεν. Ούτε η ΝΔ έχει πιάσει τον ταύρο από τα κέρατα ακόμη, ούτε ο ΣΥΡΙΖΑ είναι η πολυπόθητη νύφη όπως κάποιοι υποστηρίζουν.

Η πραγματικότητα απαιτεί απαντήσεις σε τέσσερα ερωτήματα:
α) Πώς θα πάμε σε εκλογές χωρίς να βρεθεί η χώρα στα τάρταρα απομονωμένη και περιθωριοποιημένη στο ευρωπαϊκό περιβάλλον;
β) Ποιες οι απαραίτητες πολιτικές που θα πρέπει να δρομολογηθούν την επομένη στο Ασφαλιστικό -προς το παρόν τηρείται σιγήν ιχθύος στο συγκεκριμένο από τα κόμματα του ευρωπαϊκού τόξου- με τα σημερινά δεδομένα;
γ) Πώς η χώρα θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της στους εταίρους, ενώ θα μειώσει ταυτοχρόνως τους φόρους και θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της;
δ) Πώς θα καλυφθούν οι τραγικές ελλείψεις του κρατικού μηχανισμού όταν λεφτά ΔΕΝ υπάρχουν ενώ συρρικνώνεται το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό σε εξειδικευμένους νέους;

Σε τελική ανάλυση, δεν υποτιμώ τις ιδεολογικές αναζητήσεις, ούτε τους πολιτικούς τακτικισμούς. Μόνον που θεωρώ ότι πλέον ο χρόνος μετρά αντίστροφα κι εμείς αναλωνόμαστε σε ασκήσεις επί χάρτου χωρίς να υπολογίζουμε τους ξενοδόχους: 1) Τις αμφίρροπες αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις στον στενό πυρήνα της Ε.Ε. - Τραμπ στις ΗΠΑ, 2) Ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας που δεν ελπίζει σε τίποτε, έχει παραδοθεί στην απελπισία και έχει απαξιώσει συλλήβδην το πολιτικό σύστημα.


Τρίτη, 17 Ιανουαρίου 2017

Τι εστί Τραμπ;

Όσον αφορά την περίφημη χτεσινή συνέντευξη του Τραμπ που προκάλεσε εκνευρισμό και έντονο προβληματισμό, υπάρχουν -κατά τη γνώμη μου- δέκα ενδιαφέροντα σημεία που κάποιος οφείλει να εστιάσει:

1) Το Brexit είναι σπουδαία υπόθεση.
"I think Brexit is going to end up being a great thing."

Τα ίδια λέει και η Λεπέν κι όλο το ακροδεξιό ευρωπαϊκό φάσμα, βέβαια. Στη δε χώρα μας εκτείνεται και πιο πέρα της ακροδεξιάς. Το λεγόμενο φαιοκοκκινο μέτωπο μόνο που δεν πέταξε από την χαρά του με το Brexit. Τα συμπεράσματα δικά σας.



2) Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διαλυθεί.
"I do think keeping it together is not gonna be as easy as a lot of people think. And I think this, if refugees keep pouring into different parts of Europe... I think it’s gonna be very hard to keep it together because people are angry about it.”

Κοινώς κατά τον οσονούπω νέο πρόεδρο των ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να γίνει ένα κλειστό λόμπι, να περιχαρακωθεί. Γιατί αν έχεις τσατισμένους ανθρώπους, υψώνεις 2-3 τείχη και σχόλασες, υποθέτω. Φευ. Η υπεραπλουστευση του μεταναστευτικού/προσφυγικού και η μετακύλιση όλων των δομικών προβλημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην μεταναστευτική κρίση, είναι το βούτυρο στην ατζέντα των ακροδεξιών και δη ευρύτερα των ευρωσκεπτικιστών και αντιδημοκρατικών δυνάμεων στην Ε.Ε. αυτή τη στιγμή. Δεν είναι τυχαίο ότι τους ενισχύει. Ορθώς ο κ. Γκαμπριελ επισήμανε ότι είναι πολύ βολικό για έναν Αμερικανό να κατακρίνει την ΕΕ, όταν οι μεταναστευτικές ροές που δέχεται αυτή είναι κυρίως από το μπάχαλο που δημιούργησαν οι ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. "Η προσφυγική κρίση υπήρξε αποτέλεσμα της «λανθασμένης, παρεμβατικής αμερικανικής πολιτικής στη Μεσόγειο και την Μέση Ανατολή", επισήμανε. Αυτό όμως είναι η μισή αλήθεια. Η άλλη μισή είναι ότι η Ε.Ε. πρέπει να κάνει περισσότερα από το να παρατηρεί την περιοχή. Πόσο δε μάλλον όταν γειτνιάζει με αυτήν.

Φυσικά η Μέρκελ σήκωσε το γάντι και απάντησε σε μια κοινή συνέντευξη Τύπου με τον πρωθυπουργό της Νέας Ζηλανδίας: «Πιστεύω ότι εμείς οι Ευρωπαίοι κρατάμε τη μοίρα μας στα χέρια μας». Αντιστοίχως πιο "επιθετικός" ο Ολαντ που δήλωσε ότι «Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πάντοτε έτοιμη να συνεχίσει την διαντλαντική συνεργασία, την οποία ορίζει με βάση τα συμφέροντα και τις αξίες της. Δεν έχει ανάγκη συμβούλους απ' έξω για να της λένε τι να κάνει».

3) To NATO είναι παρωχημένο.
“I said a long time ago that Nato had problems. Number one it was obsolete, because it was designed many, many years ago. Number two the countries aren’t paying what they’re supposed to pay."

Η αλήθεια είναι ότι τόσο οι Δημοκρατικοί όσο και οι Ρεπουμπλικάνοι προεκλογικά μιλάγανε για αναμόρφωση του ΝΑΤΟ ή αν θέλετε για μετεξέλιξή του για να είμαστε πιο ακριβείς. Και ως προς αυτό δεν έχουν κι άδικο. Ποιον ρόλο υπηρετεί το ΝΑΤΟ με τα νέα δεδομένα; Δεν είναι εύκολη ερώτηση και σίγουρα δεν υπάρχουν απλές απαντήσεις. Το θέμα είναι ότι το ΝΑΤΟ προς το παρόν καλύπτει διάφορες ανάγκες της Ε.Ε. και πολλές φορές βγάζει το φίδι από την τρύπα ελλείψει δομημένου και οργανωμένου ευρωστρατού, αν θέλουμε να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς. Αυτό όμως είναι μια συζήτηση που οφείλει να γίνει με προσοχή κι όχι με αφορμή λεκτικά πυροτεχνήματα, πόσο δε μάλλον σε μια περίοδο που η Ρωσία έχει αρχίσει και "παίζει" πάλι σε στυλ Ψυχρού Πολέμου.



4) Νέα συμφωνία εμπορίου ΗΠΑ-Μεγάλης Βρετανίας.
"I’m a big fan of the UK, we’re gonna work very hard to get it done quickly and done properly. Good for both sides a new trade deal."

Και χάρηκαν αμέσως οι Βρετανοί. Μόνον που υπολόγισαν χωρίς τον ξενοδόχο. Εξου και η απάντηση από την Φεντερίκα Μογκερίνι, την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, που προειδοποίησε τη Δευτέρα τη Βρετανία ότι δεν μπορεί να διαπραγματευθεί μια εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ πριν ολοκληρωθεί η αποχώρησή της από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Όσο η Βρετανία παραμένει μέλος της ΕΕ «δεν υπάρχουν διμερείς διαπραγματεύσεις για οποιαδήποτε εμπορική συμφωνία με κάποιο τρίτο μέρος (...) Αυτό αναφέρεται στις Συνθήκες» υπενθύμισε η Μογκερίνι σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στις Βρυξέλλες.

5) Η Μέρκελ έκανε «καταστροφικό λάθος» στο μεταναστευτικό.
"She made one catastrophic mistake by welcoming an unlimited number of Syrian refugees, all these illegals. The December Christmas market attack by a Tunisian man was one effect of Ms Merkel's policies".

Καταρχήν η Γερμανία δεν υποδέχτηκε απεριόριστο αριθμό Σύριων προσφύγων. Κατά δεύτερον δεν είναι όλοι παράνομοι και ειδικά αυτοί από την Συρία που επιζητούν πολιτικό άσυλο. Κατά τρίτον η ISIS δεν χτυπά στην καρδιά της Ευρώπης επειδή τάχα την έπιασε άχτι για τη μεταναστευτική πολιτική των ευρωπαϊκών χωρών και δη της Γερμανίας. Απλουστεύσεις του χειρίστου είδους που δημιουργούν εντυπώσεις συνδέοντας την τρομοκρατία αποκλειστικά με το μεταναστευτικό. Η Μέρκελ πάντως, ερωτηθείσα σχετικά με την κριτική του Ντόναλντ Τραμπ στην μεταναστευτική πολιτική που η ίδια ακολουθεί, προς το παρόν απέφυγε να απαντήσει και αρκεστηκε στο λακωνικό: «Προσωπικά αναμένω την ορκωμοσία του Αμερικανού προέδρου. Κατόπιν φυσικά θα συνεργαστούμε μαζί του σε κάθε επίπεδο».

6) Άρση κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας σε αντάλλαγμα για μείωση των πυρηνικών.
""For one thing, I think nuclear weapons should be way down and reduced very substantially, that’s part of it, but Russia’s hurting very badly right now because of sanctions, but I think something can happen that a lot of people are gonna benefit."

Καμία έκπληξη. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ ισχυρίζεται κάτι τέτοιο. Ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχει δείξει άλλωστε ενδιαφέρον για στενές σχέσεις και συνεργασία με τον Τραμπ σε όλα τα κεφάλαια σχέσεων θέτοντας ως θεμέλιο την άρση των κυρώσεων, ενώ ο Τραμπ έχει προσανατολιστεί σε παράλληλη άποψη και γι' αυτό επέλεξε υπουργούς Εξωτερικών και Άμυνας πρόσωπα με θετική πείρα από προηγούμενη συνεργασία τους με τη Ρωσία και αν δεν συμβεί κάτι έκτακτο, λ.χ. αντίδραση των υπερσυντηρητικών του Κογκρέσου, η οποία έχει ήδη εκδηλωθεί, οι σχέσεις Ουάσιγκτον - Μόσχας θα καλύπτουν θετικά τον χώρο από την τουριστική ανάπτυξη ως τον χάρτη επιχειρήσεων στη Συρία, ως τον εξοπλισμό και τον ρόλο του ΝΑΤΟ, ως τα μέσα μεταφοράς πυρηνικών όπλων και ηλεκτρονικής παρακολούθησης. Μόνο που το θέμα των κυρώσεων θα δημιουργήσει διάφορα προβλήματα με διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Μην ξεχνάμε όμως ότι υπάρχουν κι ορισμένοι στην Ε.Ε. που έχουν παρόμοιες απόψεις με τον κ. Τραμπ επί των κυρώσεων, όπως ο κ. Φιγιον για παράδειγμα. Ιδωμεν.



7) Αλλαγή τακτικής στη Συρία.
"Τhe Obama administration failed to take action on Syrian President Bashar al-Assad and allowed Russia to take control of the course of the civil war. Nothing happened when we had a chance to do something. Aleppo was nasty. I mean when you see them shooting old ladies walking out of town — they can’t even walk and they’re shooting ’em — it almost looks like they’re shooting ’em for sport — ah no, that’s... a terrible situation.”

Το Πεντάγωνο ζητεί ουσιαστική στρατιωτική επέμβαση στη Συρία, αλλά ούτε ο Tραμπ ούτε ένα μεγάλο ποσοστό στο Κογκρέσο το θέλουν επί της ουσίας. Άλλωστε άμεση εμπλοκή των ΗΠΑ στη Συρία θα επηρέαζε καθοριστικά τις σχέσεις του με τη Ρωσία, πράγμα που ασφαλώς δεν θέλει ο Τραμπ. Οι αντιλήψεις του για την διαχείριση της κατάστασης από την διοίκηση Ομπάμα έχουν ως ένα βαθμό ρεαλισμό, αλλά στο πώς ο ίδιος θα κινηθεί από 'δω και πέρα σχετικά με τον Ασαντ, παραμένει άγνωστο. Δεν αρκεί να μιλάς περί άσχημης κατάστασης, αφού ως προς αυτό συμφωνούν όλα τα εμπλεκόμενα μέρη. Είναι απλώς μια χιλιοειπωμένη κοινότοπη διαπίστωση επίκλησης στο συναίσθημα, χωρίς καμία επί της ουσίας διευκρίνηση επί του πρακτέου και εφικτού.

8) Αλλαγή πλεύσης με Ιράν (;)
"Τhe deal with Iran on nuclear weapons is one of the worst deals ever made".

Καμία έκπληξη και πάλι. Η περίπτωση ουσιαστικής αναθεώρησης της συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, την οποία θέλουν το Ισραήλ, η Σαουδική Αραβία και η πλειοψηφία στο Κογκρέσο, ίσως να βρίσκεται στις προτεραιότητες του Τραμπ. Θα μου επιτρέψετε όμως να είμαι ιδιαίτερα επιφυλακτική ως προς αυτό. Άλλωστε και ο ίδιος όταν ρωτήθηκε ευθέως από τους δημοσιογράφους στη συνέντευξη αρνηθηκε να υπεισέλθει σε περαιτέρω λεπτομέρειες λέγοντας: "I just don't want to play the cards."

9) Επίθεση στα μίντια μέσω των κοινωνικών δικτύων.
"I’d rather just let that build up and just keep it @realDonaldTrump, it’s working — and the tweeting, I thought I’d do less of it, but I’m covered so dishonestly by the press — so dishonestly — that I can put out Twitter — and it’s not 140, it’s now 280 — I can go bing bing bing... and they put it on and as soon as I tweet it out — this morning on television, Fox — ‘Donald Trump, we have breaking news’.”

Κι ενώ ο πλανήτης ασχολείται με το κατά πόσον τα κοινωνικά δίκτυα τύπου twitter και facebook προάγουν όντως ειδήσεις και διαμορφώνουν ελλόγως τη κοινή γνώμη, ο Τραμπ υποστηρίζει το ακριβώς αντίθετο, καθότι τάχα πλήττεται από την "ατιμία" των παραδοσιακών μέσων μαζικής ενημέρωσης. Η ρητορική αυτή θυμίζει πολύ αυτή των κάθε λογής εθνικολαϊκιστών που στο πρόσωπο των μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν βλέπουν τίποτε άλλο παρά τον απόλυτο εχθρό, καθότι γνωρίζουν πως είναι τα μόνα που μπορούν όντως να τους ξεσκεπάσουν, να τους καταστρέψουν την δημόσια εικόνα περί αγαθών, μοναχικών καβαλάρηδων, Μεσσιών.



10) Για τη διαρροή στοιχείων των σχέσεων του Τραμπ με το Κρεμλίνο. 
«Christopher Steele, the former MI6 agent (who investigated Mr Trump's alleged links to the Kremlin), is somebody that you should look at, because whatever he made up about me it was false. I don't even want to shake hands with people now I hear about this stuff."

Αρνείται την ύπαρξη στοιχείων εναντίον του ο Τραμπ, θεωρώντας τα εμμέσως πλην σαφώς κατασκευασμένα. Το γεγονός ότι το αντιμετωπίζει με απόλυτη άρνηση θα έπρεπε να μας προβληματίσει. Πολλες φορές τα φαινόμενα απατούν. Και σίγουρα όταν μπλέκονται πρώην πράκτορες μυστικών υπηρεσιών, θα πρέπει να είμαστε αρκετά επιφυλακτικοί για το πού τελειώνει η αλήθεια και πού αρχίζει το ψέμα.  Σίγουρα είναι μια υπόθεση που δεν θα κλείσει τόσο εύκολα, επειδή ο Τραμπ ενοχλήθηκε και μόνον.


Με λίγα λόγια, ο «θορυβώδης λαϊκιστής» («Nation»), ο «πολιτικά ανιστόρητος» («Washington Post»), o «νεόκοπος στην πολιτική αρένα της μοναδικής υπερδύναμης» («Der Spiegel») θα αναλάβει την ηγεσία των ΗΠΑ και αρκείται σε λεκτικά πυροτεχνήματα εναντίον όλων... πλην του Πούτιν, των ευρωσκεπτικιστών και των ακροδεξιών. Είναι άραγε η διεθνής κοινότητα έτοιμη να τον αντιμετωπίσει; Γιατί αυτό είναι το ουσιαστικό ερώτημα. Όχι αν είναι ένας επικίνδυνος φαφλατάς. Αυτό έχει ήδη απαντηθεί. Μένει να δούμε τις συνέπειες των αποφάσεων του και κατ' επέκτασιν τις αντιδράσεις των υπολοίπων παικτών στη διεθνή σκακιέρα.


Σάββατο, 1 Οκτωβρίου 2016

Veritas οdit moras

Εάν είχαμε πλήρως αποδεχτεί την κατάντια μας, δεν θα εκπλησσόμασταν με την χθεσινή ματαίωση της συνεδρίασης του ΣτΕ. Για να το θέσω πολύ ωμά: περιμέναμε ειλικρινά σε μια χώρα υπό κατάρρευση, τον έναν από τους τρεις πυλώνες του θεσμικού μας συστήματος να επιδείξει σοβαρότητα; Δηλαδή το πολιτικό σύστημα και τα ΜΜΕ ήταν απλά το πρόβλημα μας; Η Δικαιοσύνη τίποτε; Αποφάσιζε εν καιρώ, αμερόληπτα και πάντα πρότασσε το δημόσιο συμφέρον όλα αυτά τα χρόνια;

Είτε είμαστε απελπιστικά αφελείς, είτε προσπαθούμε να κρατηθούμε (;) από μια αίσθηση κανονικότητας, ότι κάτι δηλαδή έστω λειτουργεί σε αυτό τον τόπο, ότι δεν έχουν γίνει όλα ρημαδιό. Το πρόβλημα όμως, ξέρετε, όσο κι αν το αγνοείς, δεν εξαφανίζεται ως δια μαγείας. Σίγουρα δεν είναι όλοι μάπα, ούτε όλοι όμοιοι. Οι αφορισμοί αναμφίβολα δεν βοηθούν. Αλλά πρόκειται για τραγική άγνοια κινδύνου της καθοδικής πορείας της χώρας εάν δεν αντιλαμβανόμαστε ότι κάθε νευραλγικός τομέας της κοινωνίας, της οικονομίας, της δημοκρατίας, χωλαίνει.

Ναι, φίλτατοι, φτάσαμε στον πάτο. Και τα σημάδια ήταν εμφανή καιρό τώρα και πλέον γνωστά τοις πάσι. Μην κάνουμε, λοιπόν, τις οσιες παρθένες ή ότι πέσαμε από τα σύννεφα τάχα με τα χτεσινά στο ΣτΕ. Απλά ελπίζαμε ως πολίτες ότι κάποιοι έστω θα κάνουν κανονικά την δουλειά τους. Προσδοκούσαμε βασικά, για να το πω ξεκάθαρα, κάποιος να μας αξιολογήσει με την στάση του, κομματάκι παραπάνω από μπανανία ή Ψαροκωσταινα ή Κολομβια της Ε.Ε. Ας το παραδεχτούμε, μπας και πάμε παρακάτω. Όσο αποφεύγουμε την πραγματικότητα και δεν την αναλύουμε γι' αυτό που είναι, ρεαλιστικά και χωρίς αυταπάτες, τόσο θα παραμένουμε θεατές στην επανάληψη άθλιων/μίζερων/επικίνδυνων πρακτικών ενός μοντέλου διακυβέρνησης/λειτουργίας (;) που έχει χρεοκοπήσει.
 
Τούτων λεχθεντων, με όσα συμβαίνουν, είναι κρίσιμος ο ρόλος του καθενός μας. Πλέον έχουν διαμορφωθεί τρεις ομάδες πολιτών στη κοινωνία:

α) Αυτοί που έχουν απελπιστεί και δεν εμπιστεύονται ούτε τον ίσκιο τους. Οπαδοί του δόγματος "μωρε ας μην μείνει κολυμπηθροξυλο. Σαμπως θα αλλάξει κάτι; Όλοι ίδιοι, μόνον την παρτη τους κοιτάνε". Η κρίση τούς τροφοδοτεί κι αυτοί την ενισχύουν άθελα ή και ηθελημένα πολλές φορές για εκτόνωση και μόνον. Απαξιουν, αφορίζουν και θεωρούν ανόητο -στην καλύτερη- όποιον ελπίζει σε κάτι καλύτερο. Απαισιόδοξοι μέχρι το κόκαλο, συνιστούν τη ραχοκοκαλιά της αδράνειας, της στασιμότητας που -τι ειρωνεία- τόσο οικτίρουν.

Αποτελούν πια, αν δούμε τις δημοσκοπήσεις ή έρευνες πολύ προσεκτικά, μια ομάδα πολιτών που αυξάνεται μέρα με τη μέρα επικίνδυνα. Αυτούς δύσκολα τους πείθουν οι εξαγγελίες στη ΔΕΘ ή μια κόντρα στη Βουλή. Θεωρούν a priori τους πάντες πουλημένους, αν όχι ψεύτες. Είναι αυτοί που την τελευταία στιγμή είτε θα ενισχύσουν την άκρα δεξιά ως αντίδραση και μόνον, είτε θα καταφύγουν στις παρυφές της τρομοκρατίας ή παραβατικοτητας, είτε απλά θα απέχουν. Απαξιούν να ακούσουν το οτιδήποτε πέραν του "τίποτε δεν πρόκειται να αλλάξει, το σύστημα πάλι θα βρει τρόπο να στην φέρει".
 
Φλερτάρουν με τον εξτρεμισμό και τον εθνικολαϊκισμό, ενώ η μετάβαση τους από τη μία πλευρά της πλατείας των περίφημων Αγανακτισμένων στην άλλη μπορεί να γίνει σε χρόνο ντετε. Αρέσκονται να μιλούν για ηγέτες και ποτέ για προγράμματα. Η προσωπολατρεία και η παρελθοντολογία πάει σύννεφο αν ποτέ συζητήσεις μαζί τους, ενώ φυσικά δεν παραλείπουν να εκθειάσουν τη δραχμή. Πλήρης άγνοια των διεθνών συσχετισμών, αν όχι των οικονομικών δεδομένων. Αποφεύγουν τις ειδήσεις, δεν διαβάζουν εφημερίδες και θεωρούν χάσιμο χρόνου την ενασχόληση με την πολιτική είτε σε θεωρητικό, είτε σε πρακτικό επίπεδο.

β) Αυτοί που εξαπατήθηκαν και δεν τολμούν να το παραδεχτούν ότι πιάστηκαν κορόιδα ολκής. Αυτοί που επιμένουν να υποστηρίζουν το λάθος γιατί δεν έχουν το θάρρος να υπερβούν την εγωπάθεια/τον ναρκισσισμό τους, που έχουν μπολιαστει τόσο πολύ με το "εμείς ή αυτοί" που τώρα η αλλαγή πλεύσης φαντάζει σε αυτούς κωλοτουμπα απο αυτές που κορόιδευαν στους άλλους που δεν παρέλειπαν να χλευάσουν, να χαρακτηρίσουν προδότες, Γερμανοτσολιάδες κι όλο το ζωικό βασίλειο ταυτόχρονα.

Είναι ακριβώς όπως τους περιγράφει ο Άρης Αλεξανδρής στο άρθρο του με τον ιντριγκαδορικο τίτλο "Αναμετρηση με το παράλογο: Πώς γίνεται να υπάρχουν ακόμα Συριζαιοι;": "Προσωποποίησαν την πολιτική αντιπαράθεση, κι αντί να πρεσβεύουν ιδέες και να μάχονται κατά ιδεών, έμαθαν να λατρεύουν ηγέτες και να μισούν τους αντιπάλους τους προσωπικά". Είναι αυτοί που ο οποιοσδήποτε τους μιλήσει με τα ηθικοπλαστικα κλισέ του αριστερόστροφου μανιχαϊσμού περί "αναλγητης Ευρώπης, φασίστα Σόιμπλε, βαμπίρ τραπεζιτών, συστημικων διαπλεκόμενων media και εγχώριου διεφθαρμένου κατεστημένου", θα κερδίσει αμέσως την εκτίμηση τους. Ερωτοτροπούν με την ηθικολογία, ποτέ με τον πολιτικό πραγματισμό. Δεν είναι όλοι εν δυνάμει εχθροί τους. Όσοι π.χ. "πατούν"  στη θρησκευτική ανάλυση της πολιτικής που μιλά για ηθική υπεροχή, Μεσσίες που θα σαρώσουν/σώσουν κόντρα σε όλους, αν όχι το σύμπαν ολάκερο, που επισημαίνουν την αγνότητα των προθέσεων κι όχι την επίτευξη κάποιου στόχου, είναι εν δυνάμει φίλοι τους, αν όχι ινδάλματά τους.

Δεν επιζητούν κάποιος να τους προσγειώσει, αλλά κάποιος να τους εξυψώσει, να τους αναδείξει ως τους ανώτερους όλων των υπολοίπων: οι ηθικότεροι, οι επαναστατικοτεροι, οι πατριωτικοτεροι κ.ο.κ. Όλοι οι άλλοι συλλήβδην τρισάθλιοι, αν όχι εχθροί. Φυσικά ο νεοφιλελευθερισμός φταίει για τα πάντα. Ακόμα κι αν δεν δουλεύει το καζανάκι ή ο Μπάμπης άφησε την Κουλα για την Ποπη, ο Φουκουγιαμα, ο Φριντμαν και λοιποί ευθύνονται. Στη συνέχεια την σκυτάλη ευθύνης παίρνει ο αδυσώπητος καπιταλισμός και εξυπακούεται στο τέλος αν δεν δέσει το γλυκό όπως στην περίπτωση ΣΥΡΙΖΑ, ε τότε πια η καταραμένη η κομματική νομενκλατούρα που συμβιβάστηκε και τα έκανε μαντάρα. Ποτέ όμως αυτοί ως ψηφοφοροι, ως πολίτες με τις επιλογές τους και τους ισοπεδωτισμους τους, πάντα "οι εξω απο 'δω και τα εγχώρια τσιράκια τους" ευθύνονται. Ευθυνόφοβοι όσο δεν πάει, ονειροπαρμενοι μέχρι τελικής πτώσεως, φανατισμένοι πέραν κάθε αντίληψης.

γ) Αυτοί που βλέπουν την κατηφόρα σε κάθε επίπεδο και προσπαθούν να μην περάσουν κάτω από τον πήχη που πλέον έχει πέσει πολύ χαμηλά από τα πιο σοβαρά, μέχρι τα πιο απλά... όχι μόνον από το κυβερνητικό επιτελείο αλλά -μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλο μας- και από τους δύο παραπάνω. Είναι αυτοί που παρακολουθούν αρκετά ειδήσεις, διαβάζουν διαρκώς, θεωρούν αδιανόητο να μην ενημερώνονται και πολλές φορές καταφεύγουν στον σαρκασμό αντί των σιχτιρισμών. Δεν αντέχουν τις τσιρίδες και πολλές φορές νιώθουν ότι βρίσκονται στη μέση ενός μπάχαλου που όσο πάει γίνεται όλο και χειρότερο.

Ασφυκτιούν. Έχουν χάσει εισόδημα, σύνταξη, τα φέρνουν δύσκολα βόλτα όπως κι οι παραπάνω, με τη διαφορά ότι είτε φεύγουν στο εξωτερικό πλέον, είτε αρχίζουν να στοχοποιουν αποκλειστικά τη δεύτερη ομάδα, είτε προσπαθούν να πείσουν την πρώτη ότι δεν είναι όλα μάταια ή έστω δεν θα 'πρεπε να είναι. Συντηρητικής ή προοδευτικής κατεύθυνσης έχουν περάσει την εφηβεία έγκαιρα και συνήθως έντονα, ξέρουν ότι η μετάβαση σε μια κανονικότητα απαιτεί χρόνο και πολλές θυσίες. Δεν έχουν αυταπάτες περί αλλαγής από τη μια μέρα στην άλλη. Θεωρούν τον εαυτό τους έναν Ευρωπαίο εγκλωβισμένο σε μια τριτοκοσμικού τύπου σοσιαλισμού χώρα. Είναι απογοητευμένοι εξίσου. Αναλύουν 24ωρες το 24ωρο και πασχίζουν να μην καταφύγουν στον αφορισμό. Σιχαίνονται την μοιρολατρία και συνήθως αποστασιοποιούνται ανά τακτά διαστήματα από τον δημόσιο διάλογο μπας και μπορέσουν να δουν πιο ευδιάκριτα τη μεγάλη εικόνα ή να ανασυνταχθούν.

Σε τελική ανάλυση, όποιος κι αν διαδεχθεί τους Συριζανελ θα έχει να κάνει ΚΑΙ με τους παραπάνω πέραν των γνωστών δομικών προβλημάτων ή των καθημερινών δυσκολιών. Κι άντε την τελευταία κατηγορία την πείθεις να εργαστεί για να πάει μπροστά επιτέλους αυτός ο τόπος. Τις δύο πρώτες; Αυτή είναι η πρόκληση σε αυτή τη χώρα κι όχι η ματαίωση μιας συνεδρίασης του ΣτΕ. Η παρακμή δεν αγγίζει λίγους ή ελάχιστα, αλλά τείνει να γίνει συνολική. Κι αυτό θα πρέπει όχι απλά να προβληματίζει, αλλά να έχει ήδη ενεργοποιήσει στην κατάστρωση ενός σχεδίου εξόδου από την κρίση το συντομότερο δυνατόν εντός της Ε.Ε. με τήρηση των δεσμεύσεων μας. Όλα τα υπόλοιπα είναι για να αναλωνόμαστε σε διαπιστώσεις.

Για πολλοστή φορά: το παρόν δεν περιμενει στη γωνία μέχρι να αποσαφηνίσουμε το παρελθόν ή την ουσία των πραγμάτων. Έπρεπε ήδη να είχαμε τελειώσει με αυτά. Και τώρα ο χρόνος μετρά αντίστροφα. Το 2016 τελειώνει οσονουπω και έρχεται ενα 2017 με πολλούς κλυδωνισμούς στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Είμαστε έτοιμοι; Ρητορικό το ερώτημα. Όμως θα 'χε ενδιαφέρον να μην ήταν και να συζητούσαμε το πώς θα προετοιμαστούμε. Ορισμένοι τολμούν να διατυπώσουν προτάσεις παρά ταύτα. Αν μη τι άλλο ας τούς ακούσουμε. Γιατί οταν θα κοπάσει η παραφωνία με τα βοσκοτόπια, τις γάτες Ιμαλαιων, τους Πολακηδες, τότε θα πρέπει να πάρουμε θέση επί του πρακτέου κι όχι του επιθυμητού.

Σάββατο, 10 Σεπτεμβρίου 2016

Σαρανταπεντε Γιάννηδες ενός κοκκόρου γνώση

Παρακολούθησα χτες όπως πολλοί/ες την συνέντευξη του Κυριάκου Μητσοτάκη στον Παπαχελά στον ΣΚΑΙ. Διάβασα διάφορες κριτικές από παιδαριώδεις, μέχρι μετρημένες, από επικριτικότατες έως αποθεωτικές. Καταρχήν είναι θετικό ότι πυροδότησε πολιτική συζήτηση επί συγκεκριμένων θεμάτων. Κατά δεύτερον δημοσιογραφικά πέτυχε να ρίξει το μπαλάκι σε αυτούς που πλήττονται ή ενοχλούνται -ας το πούμε έτσι χάριν τύπων- από την τοποθέτηση του στο τιμόνι της αξιωματικής αντιπολίτευσης: την κυβέρνηση, τη λαϊκή δεξιά και τους κεντροαριστερούς ή για να το θέσω ωμά, τους ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, τους Καραμανλικούς και τα ΠΑΣΟΚ-ΠΟΤΑΜΙ. Οι φιλελεύθεροι είναι από μόνοι τους ειδική κατηγορία πια και η εμμονή της κριτικής τους μόνον στα περί κράτους, καταντά εμμονική, όταν δεν περιλαμβάνει μάλιστα και άλλες παραμέτρους μια ενδεχόμενης κυβερνητικής οικονομικής πολιτικής από τον κ. Μητσοτάκη.

Πιο αναλυτικά:

1) Όσον αφορά την γλώσσα του σώματος ο κ. Μητσοτάκης ήταν ήρεμος, διόλου αμήχανος, καθόλου ενοχλημένος ακόμα και σε ερωτήσεις που έχει απαντήσει πολλάκις, όπως πχ τα περί οικογενειοκρατίας, ή δύσκολες, όπως γιατί να τον εμπιστευτούν οι εταίροι εφόσον συνολικά έχει απαξιωθεί η αξιοπιστία του ελληνικού πολιτικού προσωπικού στο εξωτερικό. Δεν κατέφυγε σε πολλές χειρονομίες και ούτε χαμογελούσε διαρκώς σαν ξερόλας –δες Τσιπρα, Καμμενο ή ακόμα και Λεβέντη αντιστοίχως-, ως τάχα η συζήτηση να αφορούσε βόλτα στην εξοχή. Αυτό του προσέδιδε σοβαρότητα και επίγνωση της κρισιμότητας των στιγμών, αν όχι του ρόλου του.

2) Επί της ουσίας ο κ. Μητσοτάκης δεν άνοιξε τα χαρτιά του σε συγκεκριμένα ζητήματα (πχ. Ασφαλιστικό) ή την κοστολόγησή τους, καθώς ήταν ηλίου φαεινότερο ότι διαφορετικά θα "έκαιγε" την επικείμενη ομιλία του στην ΔΕΘ. Και ορθώς έπραξε. Δημιούργησε προσδοκίες ακόμα και στους πιο υποψιασμένους να τον ακούσουν σε λίγες μέρες, προκάλεσε το ενδιαφέρον ακόμα και σε αυτούς που είχαν ξεγράψει την οποιαδήποτε εκδοχή αλλαγής της οικονομικής πολιτικής. Δεν μίλησε, όμως, γενικά κι αόριστα θα μου επιτρέψετε. Έθεσε πλαίσια και έδωσε μια ιδέα για το πώς εκλαμβάνει τόσο την φορολογία (π.χ. η μείωση ΕΝΦΙΑ κατά 30% στα επόμενα δυο χρόνια), όσο και το κοινωνικό κράτος (π.χ. το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα κατόπιν κοστολόγησης) ή την δομή του Δημοσίου (π.χ. καθεστώς δόκιμου δημοσίου υπαλλήλου, χαρακτηριστική δε η δήλωση του: "εγώ δεν θέλω απλά ένα μικρό κράτος, αλλά κυρίως ένα λειτουργικό/βιώσιμο κράτος".).

3) Ο κ. Μητσοτάκης δεν επέλεξε την πόλωση ή την μετωπική σύγκρουση με διάφορες ομάδες της ΝΔ. Κι αυτό ούτε τυχαία, ούτε από φόβο όπως διάβασα από διαφόρους. Σκοπίμως και εντέχνως καθότι γνωρίζει και το κατέστησε απολύτως σαφές ότι ηγείτο ενός κόμματος εξουσίας -όχι διαμαρτυρίας- που πολύ πιθανόν να αναλάβει σύντομα τα ηνία της κυβέρνησης ή να αποτελέσει τον βασικό κορμό ενός ενδεχόμενου μελλοντικού κυβερνητικού συνασπισμού. Ο καλύτερος τρόπος να κατατροπώσεις τον εσωκομματικό σου αντίπαλο ή διαφωνούντα -πείτε το όπως θέλετε- ως γνωστόν είναι να τον αναγνωρίζεις μεν,-να μην τον έχεις στο περιθώριο, ώστε να μην τσιρίζει ή σου δημιουργεί πρόβλημα-, να του επισημαίνεις δε ότι ο ηγέτης καθορίζει την πολιτική γραμμή. Και ως προς αυτό ο κ. Μητσοτάκης ήταν ιδιαίτερα κατατοπιστικός, αν όχι ξεκάθαρος: «Έχουμε μία πολύ καλή προσωπική σχέση με τους πρώην πρωθυπουργούς. Σέβομαι απόλυτα την άποψή τους. Την καταθέτουν πάντα σε εμένα κατ' ιδίαν και μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Από εκεί και πέρα εγώ είμαι πρόεδρος και εγώ αναλαμβάνω τις ευθύνες των αποφάσεων».

Στη μάχη των μαχών για πρώτο κόμμα στο ελληνικό κοινοβούλιο, κανείς δεν περισσεύει. Κι αυτό φαίνεται πως το γνωρίζει πολύ καλά ο κ. Μητσοτάκης, σε αντίθεση με τους ηγέτες της κεντροαριστεράς ή των φιλελεύθερων που αντί να συνασπιστούν, επικεντρώνονται στις διαφορές και όχι στα κοινά σημεία τους. Όπου, όμως, λαλούν πολλοί κοκκόροι, δεν ξυπνάει το χωριό, φίλτατοι. Οπότε το να ασκείται κριτική στον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης επειδή προτιμά στην παρούσα φάση να συσπειρώσει το κόμμα του, αντί της ιδεολογικής καθαρότητας που διάβασα, όχι μόνο είναι οξύμωρο εκ των πραγμάτων από αυτούς που το υποστηρίζουν όταν οι ίδιοι δεν μπορούν να καταλήξουν σε ένα πολύ μικρότερο πολιτικό σχήμα, αλλά υποδηλώνει και ένα είδος παλιμπαιδισμού της πολιτικής. Περισσότερο ντόρο έκαναν σήμερα οι κεντροαριστεροί για τον κ. Μητσοτάκη, παρά οι Καραμανλικοί ή οι Τζιτζικώστες άλλωστε. Τυχαίο; Δεν νομίζω. Σκεφτείτε το.

4) Ο κ. Μητσοτάκης μίλησε πολλές φορές χτες επί της ουσίας για επαναπολιτικοποίηση της πολιτικής. Αναφέρθηκε εντόνως στην αντίθεση του στον λαϊκισμό, εξέφρασε την αναγκαιότητα ανάληψης ευθυνών από όλους, επισήμανε ότι η χώρα χρειάζεται "σοβαρότητα και κανονικότητα", ενώ τόνισε ότι η πολιτική πρέπει να γίνει ελκυστική και πάλι στους νέους ("Δεν θέλω μια πολιτική κλειστό κλαμπ. Πρέπει να πείσουμε τους νέους ανθρώπους να συμμετάσχουν"). Σημειωτέον ότι υπερθεμάτισε τα περί νέου κοινωνικού συμβολαίου με τους πολίτες για την υλοποίηση ενός οδικού χάρτη εξόδου από την κρίση, ενώ έθεσε στον πυρήνα του ελληνικού προβλήματος και ορθότατα την ανεργία.

Ακούω πολλούς που μιλούν δεξιά κι αριστερά για ανάπτυξη, σταθερό φορολογικό σύστημα, εργαζόμενους που υποπληρώνονται, συνταξιούχους που έχουν φτάσει στα όρια τους και φοβούνται να αναφερθούν στις πιο τραγικές περσόνες του νεοελληνικού δράματος: τους ανέργους. Που δεν είναι λίγοι πια, αλλά 1 στους 3. Το ότι ο κ. Μητσοτάκης χτες αποσαφήνισε ότι το πρόβλημα μας δεν είναι η ΕΛΣΤΑΤ αλλά το υψηλό ποσοστό ανεργίας μαζί με το υψηλό ποσοστό συνταξιούχων, έναντι εργαζόμενων, είναι θετικό, κι όχι αρνητικό όπως το εξέλαβαν πολλοί στα κοινωνικά δίκτυα. 

Είναι ακριβώς αυτό που απασχολεί μια τυπική ελληνική οικογένεια, η οποία δεν έχει ιδέα ποιος ήταν ο Γεωργίου, τι δουλειά έκανε και πως όλο αυτό καταλήγει σε φιάσκο νομικά και πολιτικά. Δεν ήταν υπεκφυγή του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης, αλλά συνειδητή επιλογή και ιεράρχηση γεγονότων. Και αλίμονο μας εάν ένας υποψήφιος πρωθυπουργός θεωρούσε ότι η ΕΛΣΤΑΤ είναι το άπαξ στην ελληνική κρίση. Τότε θα ήταν που θα έπρεπε να ανησυχούμε. Και υποψιν ζούμε σε ένα κράτος να υπενθυμίσω προς φίλους του μεταρρυθμιστικού κέντρου που ο νυν Πρωθυπουργός της χώρας δεν αντιλαμβάνεται τα κοινωνικά και οικονομικά μεγέθη του προβλήματος, αλλά επιμένει στις εντυπώσεις ή τα επικοινωνιακά πυροτεχνήματα τύπου ΕΛΣΤΑΤ. Εάν ανάμεσα σε αυτόν και τον κ. Μητσοτάκη προτιμάτε τον πρώτο που σήκωσε το θέμα της ΕΛΣΤΑΤ, ε τότε συγγνώμη, αλλά μάλλον σας διαφεύγει η πραγματικότητα.

Ο καθένας μας έχει διαφορετικό ρόλο. Ο κ. Μητσοτάκης δεν είναι ένας σχολιαστής των κοινωνικών δικτύων, αλλά εν δυνάμει πρωθυπουργός. Κι αν αυτό θεωρείτε ότι δεν επιβάλει διαφορετική ιεράρχηση, ε τότε καλυτέρα να μείνετε στις διοργανώσεις ημερίδων, γιατί στην διαμόρφωση πολιτικής μάλλον είστε μετεξεταστέοι.

5) Το «cogito ergo sum» μόνο στην Ελλάδα μεταφράζεται «τσαλαβουτώ άρα υπάρχω». Βλέποντας και κάνοντας πάντα. Χωρίς πυξίδα ή σχέδιο. Οι περισσότεροι πολιτικοί επί μνημονίων, μοιρολογίστρες που τάχα τους τα επέβαλλαν οι κακοί ξένοι. Ο κ. Μητσοτάκης χτες διαφοροποιήθηκε έντονα από αυτή την ομάδα πολιτικών: που δεν ήξεραν, δεν διάβασαν, δεν αντιληφθήκαν, σοκαρίστηκαν και μετά βέβαια στεναχωρέθηκαν μωρέ κι αυτοί εξίσου με μας όπως ακούσαμε πρόσφατα άλλωστε από τους κκ. Σπίρτζη και Ξυδακη. "Εγώ δεν θα κάνω τις μεταρρυθμίσεις λόγω μνημονιακων υποχρεώσεων, αλλά γιατί τις πιστεύω", "Δεν θα είμαι όμηρος πολιτευτών διοικητών νοσοκομείων, ούτε επιθυμώ να είμαι ισορροπιστής ομάδων και υποομάδων, θα παίξω τα ρέστα μου για τις μεταρρυθμίσεις", είπε. Μεγάλα λόγια και μένει να δούμε...το καλάθι. Θα είναι μικρό; Κοντός ψαλμός αλληλούια. Στη ΔΕΘ θα είναι το πρώτο κρίσιμο τεστ. Κι εκεί ο κ. Μητσοτάκης δεν έχει πολλά περιθώρια. Όχι μόνον λογω της οικονομικής στενότητας της ελληνικής Πολιτείας και των νομικών της δεσμεύσεων προς τους εταίρους, αλλά κυρίως γιατί ανέβασε ψηλά τον πήχη και πρέπει να τον διατηρήσει, όχι να περάσει από κάτω.

6) Ο κ. Μητσοτάκης δεν απέφυγε την στροφή της ΝΔ προς το μεταρρυθμιστικό κέντρο. Ίσα-ίσα που για πρώτη φορά μίλησε ανοιχτά προς συγκεκριμένα πολιτικά κομμάτια του κεντρώου χώρου: "η ΝΔ είναι μια κεντροδεξιά παράταξη που απευθύνεται όμως ΚΑΙ σε κεντρώους, κεντροαριστερούς, φιλελεύθερους". Ενώ για τον κ. Λεβέντη δεν άφησε και πολλά περιθώρια καθώς ανέφερε "ο ΠΘ έκανε το χατίρι στον Λεβέντη για μη σπάσιμο των μεγάλων εκλογικών περιφερειών. Τραγικό λάθος". Το ερώτημα είναι η πρόσκληση αυτή απευθύνεται αποκλειστικά στους ψηφοφόρους/πολίτες ή και σε κομματικά σχήματα και τους φορείς τους; Αυτό είναι που θα είχε ενδιαφέρον να αποσαφηνιστεί κάποια στιγμή.


Εν κατακλείδι, ο κ. Μητσοτάκης ήταν εξαιρετικός σε σχέση με τον Τσίπρα -δεν είναι δα και τόσο δύσκολο θα μου πείτε αυτό, αλλά μην υποτιμούμε πόσο έχουμε συνηθίσει τελευταία σε ρουκέτες ανοησίας και πολιτικού σουρεαλισμού, το χτεσινό ήταν μια ευχάριστη έκπληξη-, πολύ καλός για το κόμμα του, ανησυχητικά καλός, αν όχι υπεράνω των εν δυνάμει κυβερνητικών εταίρων του, προς το παρόν. Αυτό είναι το ένα τρίτο της εικόνας σε μια πολύ συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Δεν έχουμε ακούσει κανέναν στη ΔΕΘ, δεν γνωρίζουμε τι θα γίνει στο συνέδριο του Συριζα, δεν ξέρουμε τι μέλει γενέσθαι  με την μινι αξιολόγηση, δεν έχουν δει το φως της δημοσιότητας συγκεκριμένες οικονομικές προτάσεις με την κοστολόγηση τους από την αξιωματική κι ελάσσονα αντιπολίτευση. Δεδομένων των συνθηκών ο κ. Μητσοτάκης τα πήγε πρίμα. Η σκάφη, σκάφη και τα σύκα, σύκα. Κι αν αυτό ενοχλεί, είναι γιατί οι υπόλοιποι παίκτες στο πολιτικό σκηνικό είτε τα 'χουν χαμένα και επιδίδονται σε κοκορομαχίες, είτε ξεμείνανε από φύκια για μεταξωτές κορδέλες. 

Εξαρτάται δηλαδή από ποια οπτική γωνιά επιλεγεί να αναλύσει κανείς τη χτεσινή συνέντευξη. Το ρεζουμέ όμως είναι καταλυτικό: η ΝΔ έχει ηγέτη που διεκδικεί αποφασιστικά να γίνει πρωθυπουργός. Οι υπόλοιποι; Και δεν είναι ρητορικό το ερώτημα. Αλλά ουσιαστικό κι επιτακτικό. Ίδωμεν, λοιπόν, αλλά με πλήρη επίγνωση των πραγματικότητας και ιδίως της μεγάλης εικόνας. 

Πέμπτη, 25 Αυγούστου 2016

Je m'en fous;

"Όποιος δεν δημιουργεί τίποτε, πιστεύει ότι όλα είναι ένα τίποτα" (Γκαίτε). Μου το θύμισε πρόσφατα ένας φίλος σε μια συζήτηση που είχαμε περί της απάθειας μεγάλης μερίδας συμπολιτών μας στα τεκταινόμενα. Οφείλω να παραδεχτώ ότι με προσγείωσε απότομα. Με έφερε αντιμέτωπη με αυτό που ήθελα σαν ο διάολος το λιβάνι να αποφύγω. Και εξηγούμαι: διαβάζω αναλύσεις και κόντρα αναλύσεις για τις ευθύνες των πολιτικών, των δικαστικών, των δημοσιογράφων κ.ό.κ. αλλά τίποτε για τον μεγαλύτερο κίνδυνο που ελλοχεύει αυτή τη στιγμή: να θεωρούν πολλοί ότι δεν υπάρχει ελπίδα, ότι ας κάτσουμε στα αυγά μας γιατί χειρότερα δεν γίνεται ή να πιστεύουν αρκετοί ότι είναι η τελευταία τρύπα της φλογέρας, ό,τι κι αν πούμε ή κάνουμε πάλι στα ίδια σκατά.

Ευθυνόφοβοι απλά; Όχι. Η μη μετεξέλιξη του πολιτικού συστήματος, η μη παραγωγή ιδεών για το αύριο, η παραγκώνιση του παρόντος για το ξεσκαρτάρισμα του παρελθόντος, έχει αδρανοποιήσει, ακινητοποιήσει, εθίσει σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας μας στον ωχαδερφισμο. Δεν έχει αφυπνίσει όπως πιστεύουν ορισμένοι. Οι κοκορομαχίες σε μια χώρα με τρομακτικό ποσοστό άεργων και άνεργων σε συνδυασμό με την πλειοψηφία όπου σαρώνει ο πολιτικός και ο οικονομικός αναλφαβητισμός, δημιούργησε μια μαγιά απαξίωσης της πολιτικής όχι απλά στα πρότυπα των Αγανακτισμένων, αλλά ακόμη χειρότερα στα πρότυπα των ζαμαμφουτιστων.

Δεν διεκδικούν κάτι, δεν θέλουν να αντικαταστήσουν τον παλιό, φθαρμένο τρόπο ζωής, δεν τους εμπνέει μια διαφορετικού τύπου κοινωνική οργάνωση, αδιαφορούν. Θεωρούν τα πάντα ανούσια σχολιασμού, κριτικής. Πολλές φορές δε το να εκφέρεις μια άλλη άποψη περαν του τετριμμένου "καταστρεφομαστε", που είναι το νέο καλημέρα επί την ευκαιρία, εκλαμβάνεται ως χάσιμο χρόνου. Αν μάλιστα επιμείνεις, τότε υπάρχει κι ο κίνδυνος να πιστέψουν ότι σίγουρα κάποιο λάκκο έχει η φάβα: "δεν μπορεί θα 'χει ιδίον όφελος".

Κοινώς δεν μας έφταναν οι φανατισμένοι ένθεν κι ένθεν και οι ονειροπαρμένοι, έχουμε και αυτούς που βουλιάζουν σε μια ζωή χωρίς προοπτική και έχουν ήδη απαξιώσει τους πάντες. Ανάμεσα στους πρώτους, τους δεύτερους και τους τρίτους, ποιους θεωρείτε πιο επικίνδυνους σε μια ενδεχόμενη εκλογική αναμέτρηση; Ειλικρινά, φοβάμαι να απαντήσω αυτό που σκέφτομαι. Εσείς; 

Τρίτη, 28 Ιουνίου 2016

Δυσκολοχώνευτες παραδοχές

Διαβάζω μέρες τώρα έναν οχετό ρατσιστικού παραληρήματος σε συνδυασμό με ένα κόμπλεξ κατωτερότητας όσον αφορά το βρετανικό δημοψήφισμα. Έχω απηυδήσει να σας πω την μαύρη αλήθεια. Και εξηγούμαι:


1) Θεωρούσα λάθος εξαρχής την διεξαγωγή του βρετανικού δημοψηφίσματος για πολλούς και διαφόρους λόγους κι όχι μόνον αποκλειστικά οικονομικούς ή αμιγώς ευρωπαϊκούς, αλλά πρωτίστως βαθύτατα πολιτικούς και κοινωνικούς. Καταρχήν ένα δημοψήφισμα για ένα τέτοιο θέμα, αποδείκνυε περίτρανα και φάνηκε στη συνέχεια με τραγικό τρόπο, ότι η πολιτική ηγεσία αδυνατεί να πάρει αποφάσεις και πετά το μπαλάκι στον λαό, για να αποποιηθεί ευθύνες βασικά. Η αδυναμία αυτή μεταφράζεται ως ήττα του κοινοβουλευτισμού, αν όχι της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, αφού "σ' ένα είδος άμεσης δημοκρατίας -όπως είναι το δημοψήφισμα-, δεν υπάρχει διαπραγμάτευση, δεν υπάρχει ανταλλαγή, οποίος επικρατεί, επικρατεί ολοκληρωτικά. Η άμεση δημοκρατία μην ξεχνάμε ότι κατοχυρώνει το δικαίωμα της απόλυτης πλειοψηφιας, το οποίο όμως είναι απαράδεκτο και μοιραίο για τη δημοκρατία εντέλει. Η δημοκρατία σημαίνει νόμος της πλειοψηφιας -όχι απόλυτης προσέξτε- που σέβεται τα δικαιώματα της μειοψηφίας, ως εκ τούτου απαιτεί θετικό άθροισμα εξουσίας.[...] Μια απόφαση αποτελεί θετικό άθροισμα όταν όλα τα ενδιαφερομενα μέρη επωφελούνται σε κάποιο βαθμό και μπορεί να κερδίσουν κάτι (γι' αυτό το άθροισμα είναι "θετικό") [Η δημοκρατία σε 30 μαθήματα του Giovanni Sartori (εκδόσεις Μελανι)]. Ένα δημοψήφισμα, υπό πολύ συγκεκριμένες συνθήκες, πρέπει να έχει συμβουλευτικό κι όχι δεσμευτικό χαρακτήρα. 


2) Το εν λόγω δημοψήφισμα μπορούσε ανετότατα να αποφευχθεί, δεν θα γινόταν ούτως ή άλλως που διαβάζω. Ήταν ξεκάθαρη πολιτική επιλογή του Καμερον που αγνόησε όχι μόνον τις προειδοποιήσεις από την Ε.Ε., αλλά και τις ανησυχίες σημαντικών προσωπικοτήτων πολιτικών και οικονομικών εντός της Μ. Βρετανίας. Αποδείχτηκε ιδανικός πέρα για πέρα αυτόχειρας τόσο για την πολιτική του καριέρα, το κόμμα του, την Μ. Βρετανία, την οικονομία της Αγγλίας και άλλων. Επίσης η υιοθέτηση του της σκληροπυρηνικής ατζέντας Φαρατζ, πόλωσε τη κοινωνία και έδωσε ώθηση στα πιο ακραία της κομμάτια να βγουν στον αφρό της επικαιρότητας και το χειρότερο; Να αποκτήσουν πολιτική αναγνωρισιμότητα, αν όχι ρυθμιστικό ρόλο. Τα τελευταία 24ωρα σημειώθηκε δραματική αύξηση των ρατσιστικών επιθέσεων με την Αστυνομία να κρούει τον κωδωνα του κινδύνου και πολλά τμήματα του λεγόμενου πολυπολιτιστικου παζλ της περίφημης βρετανικοτητας να συμπιέζονται, αν όχι να τρομοκρατούνται για το τι μέλλει γενέσθαι.

3) Δεν είναι τυχαίο διόλου που οι ευρωσκεπτικιστές και οι αντιευρωπαϊστές κάθε εθνικότητας ενθουσιάστηκαν και βρήκαν πάτημα για να ζητήσουν παρόμοιου τύπου δημοψηφίσματα. Η άνοδος αυτών των κινημάτων αμφισβήτησης του ευρωπαϊκού οικοδομήματος δεν είναι πάντα σε συνάρτηση με την δημοσιονομική ορθοδοξία ή την λιτότητα της ευρωζώνης, όπως απέδειξε το βρετανικό δημοψήφισμα. Η Μ. Βρετανία είχε 5% ανεργία, 4% πληθωρισμό, καμία σχέση με τα ελληνικά δεδομένα που κάποιοι ανόητοι θέλουν να πιστέψουν. Δεν είχαν ευρώ, άλλα λοιπόν περιθώρια οικονομικής πολιτικής και σαφέστατα δεν ήταν υπό την πίεση μνημονίου. Οπότε το να κατηγορούν κάποιοι την Ε.Ε. για τις ακρότητες του βρετανικού δημοψηφίσματος είναι εκτός πραγματικότητας, αν όχι γελοίο και εξωφρενικό.


4) Δεν αντιλαμβάνομαι την εμμονή ορισμένων σε λεκτικό λιντσάρισμα των Βρετανών. Αν είχαν δείξει τέτοιο ζήλο και εμπάθεια αντιστοίχως και με μας, στο δικό μας δημοψήφισμα, οι Βρετανοί κι οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι εταίροι, τότε σήμερα δεν θα μιλάγαμε με άνεση περί εκλογικού νόμου δεξιά-αριστερά, αλλά μάλλον για το πόσο έχει βενεζουελοποιηθει η χώρα. Η πολιτική κριτική δεν μπορεί να ανάγεται με θρησκευτικούς όρους τύπου τιμωρίας και παραδειγματισμού. Ούτε είναι δυνατόν να αφορίζουμε συλληβδην έναν λαό ως ανόητο, αγνοώντας τα ποσοστά ελαφρά τη καρδία. 

Στο κάτω-κάτω είμαστε η χώρα που λατρεύει τον εθνικολαικισμο και αναδείξαμε τρίτη δύναμη πολλάκις την ΧΑ, ένα νεοναζιστικό μόρφωμα, μια εγκληματική οργάνωση με τάγματα εφόδου σε δράση, με 2 δολοφονίες στο ενεργητικό της, τη μια μάλιστα κατ' εντολην. Δεν νομίζω ότι είμαστε δα και σε θέση να κουνάμε το δάχτυλο. Ας κοιτάξουμε τα δικά μας χαΐρια πρώτα.


5) Τούτων λεχθεντων, δεν είμαι υπέρ ενός δεύτερου δημοψηφίσματος όπως ακούω για τους λόγους που εξήγησε με απόλυτη σαφήνεια πρόσφατα σε τοποθέτηση του ο Νικόλας Σεβαστάκης και με καλύπτουν πλήρως:
"Ο καθένας και το δικό του, επιθυμητό δημοψήφισμα, μέχρι να τον δικαιώσει το αποτέλεσμα. Όχι, φυσικά. Μπορείς να ασκείς κριτική - και να αντιμάχεσαι δημοκρατικά - μια επιλογή ή μια απόφαση αλλά όχι να θέλεις να την ''αλλάξεις'' εκ των υστέρων ή να πας να τη χειριστείς εκκενώνοντάς την από κάθε νόημα. Το έξω είναι έξω, το μέσα είναι μέσα. Η όποια μετάνοια - λίγα εικοσιτετράωρα μετά- αφορά προσωπικούς λογαριασμούς ατόμων και δεν μπορεί να είναι πολιτικό γεγονός. Κάποιος νίκησε, κάποιος έχασε. Η αλήθεια της πολιτικής περνάει, ευτυχώς ή δυστυχώς, από αυτή τη σχέση νίκης/ ήττας και τις ευθύνες της που αναλαμβάνονται.
Αν και εναντίον της λογικής των exit [που φτιάχνουν μια διαλεκτική αποσύνθεσης της Ευρώπης], δεν μου φαίνεται καθόλου εύλογη και δημοκρατική η ιδέα του δεύτερου (αντί-)δημοψηφίσματος ή να προτείνονται διάφορες τεχνικές ακύρωσης/ σβησίματος του προχθεσινού αποτελέσματος. Αν όλα εμφανίζονται ως αναιρέσιμα' ανά πάσα στιγμή, ως πολιτικές φούσκες χωρίς συνέπειες, το σήμα θα έχει δοθεί προς τους πολίτες: γενικευμένος οπορτουνισμός με οποιοδήποτε επίχρισμα, δεξιό, αριστερό ή μεικτό με ολίγη.
Και μετά, η μοναδική βαρύτητα στην πολιτική θα είναι ο ''εναντιωματικός'' ριζοσπαστισμός και οι εξάψαλμοί του κατά πάντων."


6) Είμαι όμως σαφέστατα υπέρ του να βρεθεί εν καιρώ μια φόρμουλα παραμονής της Βρετανίας στην Ε.Ε. Είναι ηλίου φαεινοτερον ότι αυτό το διαζύγιο δεν συμφέρει κανέναν ή για να το θέσω αλλιώς: ουδείς βγαίνει κερδισμένος. Διχασμένο το πολιτικό σώμα στην Αγγλία, αλλά και στην ΕΕ, κύριοι και κυρίες. Μην το αγνοείτε, επιδεικτικά, αν όχι βολικά (;). Προς τι η επιμονή σε λάθος επιλογές με καταστροφικά αποτελέσματα ένθεν κι ένθεν;


7) Όπως ορθώς το έθεσε κι ένας φίλος στο twitter: "η άμεση δημοκρατία έδειξε οριακό brexit. Aν η έμμεση δείξει remain, με πλειοψηφία αντίστοιχων κομμάτων, ποια λαϊκή βούληση υπερτερεί;". Και ιδού η καυτή πατάτα. Η πρόκληση της ευρωπαϊκής πολιτικής δεν μπορεί να έγκειται μόνον αποκλειστικά στην μείωση περαιτέρω πολιτικών κι οικονομικών κραδασμών -αυτό είναι μια μεμψίμοιρη, μειωτική ανάλυση της ΕΕ-, αλλά στην οικοδόμηση ενός προσοδοφόρου μέλλοντος για όλους μας σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης με άλλους παίκτες στη διεθνή αρένα με μεγαλύτερο ρυθμό ανταγωνιστικότητας να θυμίσω, άρα πιο εύκολο να ενισχύσουν ταμεία, να καταπολεμήσουν την ανεργία, να χρηματοδοτήσουν εύρωστο κοινωνικό κράτος. 

Δεν είμαστε μόνοι μας για να τυρβάζουμε αδιάφορα και να ξιφουλκούμε ωσάν παιδάκια με πείσμα και αφορισμούς. Από αυτή την κρίση στη σχέση Μ. Βρετανίας και Ε.Ε., έχετε αναρωτηθεί ποιος βγαίνει κερδισμένος στη διεθνή αρένα, άραγε; Η αναταραχή στις ευρωπαϊκές αγορές και οι κλυδωνισμοί στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα ποιον ωφελούν; Για να μιλήσουμε επί της ουσίας κι όχι ωσάν 14χρονα. Κανείς, έχοντας σωας τας φρενας, δεν πιστεύει ότι η Ε.Ε. βγαίνει ενισχυμένη γεωπολιτικά ή οικονομικά από αυτή την υπόθεση. Εξου και η δυσκολία λήψης αποφάσεων, όχι μόνον γιατί θεσμικά και νομικά είναι περίπλοκο, αλλά κυρίως γιατί δεν υπάρχουν αβαντάζ ή κέρδη βασικά για κανέναν από τα δυο μέρη.


8) H απαξίωση των κομμάτων στην κοινωνική συνείδηση λόγω των ευθυνών που έχουν για την οικονομική κρίση οδηγεί στην απαξίωση της πολιτικής γενικά, αφού αυτή κατανοείται ως κομματικό μονοπώλιο. Όμως αυτή η κρίση εμπιστοσύνης εκφράζει την κρίση αντιπροσώπευσης τελικά. Και εδώ είναι ίσως το πιο επικίνδυνο αν όχι κρίσιμο πεδίο για ορισμένα κράτη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της χώρας μας. Οι πολιτικές ηγεσίες θα πρέπει να είναι προσεκτικές όταν αναφέρονται με ναρκισσισμό, σε άλλες χώρες, άλλες κοινωνίες, οι οποίες επέδειξαν αλληλεγγύη όταν χρειάστηκε ή κρίθηκε απαραίτητο, ενώ θα έπρεπε να προβληματίσει την εγχώρια πολιτική τάξη κι όχι μόνον η αδυναμία ενός κοινού ευρωπαϊκού πολιτικού στίγματος σε κρίσιμα θέματα όχι μόνον της ευρωπαϊκής σκηνής, αλλά παγκοσμίως.


9) Αλήθεια η Ε.Ε. είναι μόνον πακέτα οικονομικής οικοδόμησης; Προφανώς και όχι. Πριν λοιπόν γυρίσουμε σε σχήματα της παλιάς Ευρώπης που άκουσα σήμερα με μεγάλη μου έκπληξη αν όχι λύπη από τον κ. Φερχοφσταατ (να με συγχωρείτε αλλά εγώ δεν επιθυμώ μια φοβισμένη, μικρή Ε.Ε. με λίγους και καλούς -άραγε σε αυτή την ανάλυση η Ελλαδιτσα ανήκει στους καλούς; Μην βιαστείτε να απαντήσετε- αλλά μια δυναμική, εξωστρεφής, ισχυρή Ε.Ε. στο παγκόσμιο γίγνεσθαι), μήπως θα έπρεπε να δούμε επί της ουσίας γιατί οι Ευρωπαίοι πολίτες νιώθουν αποκομμένοι από την πολιτική διαδικασία της Ε.Ε.; Μήπως η εμβάθυνση θα έπρεπε επιτέλους να αποτελεί βασική προτεραιότητα; 

Το σίγουρο είναι ότι κάτι κάνουμε λάθος. Δεν γίνεται να συνεχίσουμε έτσι. Οι μισοί με παντιέρες και οι υπόλοιποι να τρέχουμε να ελαχιστοποιήσουμε τα σπασμένα ιδεοληψιών και εθνικισμών. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα. Κι αυτή έχω την αίσθηση δεν την δομείς ορθά με ομφαλοσκοπηση, εσωστρέφεια και κεκλεισμένων των θυρών. Οι προκλήσεις είναι πολλές και οι γύρω μας δεν περιμένουν, όπως αποδεικνύεται, για να ψυχανεμιστούμε πολλάκις σε φόρα και think tanks ενόσω οι εξελίξεις τρέχουν.



10) Πέραν του Κάμερον, έχει σαφέστατα ευθύνες και ο Κόρμπυν. Δεν υποστήριξε με σαφήνεια και πάθος το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Ήταν λίγο τραβάτε με κι ας κλαίω. Τολμώ όμως να πω ότι και χωρίς δημοψήφισμα ο Κορμπυν αλλά και ο Εντ Μιλιμπαντ ήταν οι χειρότερες επιλογές των Εργατικών. Το πολιτικό σύστημα στην Αγγλία, όπως και να 'χει, θα αλλάξει. Προς ποια κατεύθυνση μένει να διευκρινιστεί. Δεν γίνεται όμως να σέρνονται τόσες χώρες της Ε.Ε. μέχρι να καταλήξουν οι Συντηρητικοί και οι Εργατικοί όχι μόνον σε ηγεσία, αλλά πρωτίστως σε πολιτικό προταγμα με τα νέα δεδομένα. Όπως δηλαδή αντιλαμβάνομαι τις πολιτικές και οικονομικές δυσκολίες των Βρετανών, αντιστοίχως συμμερίζομαι και δεν αμφισβητώ τις ανησυχίες των υπόλοιπων Ευρωπαίων. 

Κι άντε στην πολιτική να δώσουμε χρόνο, η οικονομία, μας δίνει αντιστοίχως περιθώρια; Φοβάμαι πως όχι. Πρέπει, λοιπόν, να επιταχυνθούν οι πολιτικές διεργασίες, τα τελεσίγραφα εν μέρει ορθως δόθηκαν ως μια πρώτη αντίδραση σεβασμού αποφάσεων, τώρα είναι καιρός για διαπραγματεύσεις. Η πολιτική πρέπει να πάρει την θέση που της αρμόζει έναντι των τσιριδων, απογοητεύσεων, αναθεμάτων. Δεν υπάρχει καιρός για χάσιμο, αν όχι χασούρα. Δεν πλήττεται ένας και σχολάσαμε, αλλά όλοι. Ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα. Στο τέλος της ημέρας δεν πρέπει να κερδίσει μια ενωμένη εθνικιστική μειοψηφία εναντίον μιας διαιρεμένης δημοκρατικής πλειοψηφίας. Γιατί τότε θα μπούμε όχι σε περιδίνηση, αλλά μάλλον σε πολύ επικίνδυνα μονοπάτια με τον λαϊκισμό και τον εξτρεμισμό να κάνουν παρτυ στο πτώμα της ευρωπαϊκής δημοκρατίας. Κατανοητόν; 

Παρασκευή, 24 Ιουνίου 2016

Η βόμβα του Brexit

Είμαι απογοητευμένη, εκνευρισμένη και ιδιαίτερα προβληματισμένη με το Brexit. Δεν ανήκω σαφέστατα σε αυτούς που θέλουν να τιμωρήσουν, επιδεικτικά κιόλας, τους Βρετανούς -προσπαθώ να συμπαρασταθώ όσο μπορώ σε φίλους  στη Μ. Βρετανία που είναι συντετριμμένοι το ελάχιστο, εξαιρετικά αγχωμένοι το χειρότερο- ούτε σε αυτούς που χαίρονται αφελέστατα λέγοντας ότι τώρα η Ε.Ε. θα πάει σε πολιτική ενοποίηση γρήγορα. Δεν έχω αυταπάτες. Το παζλ είναι πολύ πιο σύνθετο και όπως απεδειχθη μια λάθος κίνηση ενός, επηρεάζει άμεσα όλους. Μην προτρέχουν και οι άλλοι τώρα σε βεβιασμένες κινήσεις εξίσου. Απαιτείται σοβαρότητα, υπευθυνότητα και ψυχραιμία. Κυρίως όμως αποσαφήνιση διλημμάτων και επιτέλους ξεκάθαρη τοποθέτηση σε αυτά. Ο χρόνος τελείωσε με τις υπεκφυγές των προβλημάτων. Και πρέπει η πολιτική ηγεσία του ευρωπαϊκού οικοδομήματος να οριοθετήσει με σαφήνεια την πορεία της και να δρομολογήσει ομαλά την όποια μετάβαση. Η παραμονή στο προηγούμενο μοντέλο ανεπαρκής πια, ανέφικτη εκ των πραγμάτων και ανεπιθύμητη επιπλέον. Κακά τα ψέματα.

Και εξηγούμαι:

1) Σε οικονομικό επίπεδο έχουμε πολλούς κραδασμούς εν εξελίξει. Είναι μια κατάσταση που ναι μεν αμφότεροι είναι προετοιμασμένοι, αλλά ουδείς δε, γνωρίζει με σαφήνεια τις κινήσεις των αγορών και κυρίως των διαφόρων εταιρειών με τα νέα δεδομένα. Ορισμένοι θέλουν να τελειώνουν γρήγορα με το οικονομικό σκέλος, όπως ο Γιουνκερ, αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνει, όσο τάχιστα το επιθυμούν, λόγω τεχνοκρατικών δυσκολιών και σαφέστατα νομοθετικών δεσμεύσεων. Έχουμε πολλά να δούμε ακόμη. Δεν έχουμε ακούσει καν τι λέει η Ε.Κ.Τ. και δεν γνωρίζουμε σε βάθος τις σημαντικές λεπτομέρειες που πρέπει να διευθετηθούν ιδίως σε πολιτικό επίπεδο τόσο εντός Ε.Ε., όσο και με άλλους παίκτες στη διεθνή σκακιέρα, όπως ΗΠΑ, Κίνα, πετρελαιοπαραγωγούς χώρες.


It's time to face the music, όπως λένε αγγλιστί. Μην περιμένουμε, πριν ανοίξουν όλοι τα χαρτιά τους όμως, θεαματικές αλλαγές βραχυπρόθεσμα. Το διαδικαστικό είναι πολύ πιο πολύπλοκο από όσο πιστεύουμε και λογικό είναι μετά τον αναβρασμό, να επιχειρείται μια κάποια διευθέτηση που ποτέ δεν έχει ξαναγίνει, δεν υπάρχει δηλαδή πρότερη εμπειρία αντίστοιχης κατάστασης. Το μοντέλο της Νορβηγίας έχει ήδη πέσει στο τραπέζι, ως πρότυπο για να κινηθούν οι μηχανισμοί εντός Ε.Ε. και Βρετανίας. Είναι μια λύση, αλλά τολμώ να πω ότι η Μ. Βρετανία ακόμα και σε αυτό το σενάριο, θα χάσει πάρα πολλά σε οικονομικό επίπεδο, σε αντίθεση με την Ε.Ε. Για να το θέσω όπως το είπε πρόσφατα κι ο Ομπαμα: το βρετανικό οικονομικό μοντέλο από μονό του είναι σαφέστατα λιγότερο ελκυστικό από ότι σε συνδυασμό με την Ε.Ε. Μιλάμε για αχαρτογράφητα νερά. Το δε Ελβετικό μοντέλο που υποστηρίζουν ορισμένοι τις τελευταίες ώρες δεν αρκεί για να λύσει το γόρδιο δεσμό. Θα πρέπει να εφευρεθεί, να δημιουργηθεί κάτι εκ νέου λοιπόν.


2) Σε πολιτικό επίπεδο υπάρχουν τρεις αναλύσεις εν εξελίξει: α) Πώς θα πάνε στις διαπραγματεύσεις οι Βρετανοί;, β) Πώς θα αντιδράσουν οι Γερμανοί & η Ευρωπαϊκή Επιτροπή;, γ) Πώς θα προχωρήσει η Ε.Ε. από 'δω και πέρα;


Όσον αφορά το α' - πώς θα πάνε στις διαπραγματεύσεις οι Βρετανοί;- θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι και τέλη Σεπτεμβρίου που θα γίνουν τα συνέδρια των Συντηρητικών, Εργατικών και λοιπών, όπως ειθισται. Ποιος θα είναι αυτός που θα ηγηθεί στην διαπραγμάτευση τον Οκτώβρη, που θα ακολουθήσει -μην ξεχνιόμαστε ενός δημοψηφίσματος που δίχασε όχι μόνο πολιτικά/πολιτισμικά/εθνολογικά ακόμα-ακόμα την βρετανική κοινωνία, αλλά και τα κόμματα-; Τι ακριβώς θα πρεσβεύει; Το δυστυχές είναι ότι ο Καμερον έβαλε στο πολιτικό επίκεντρο τους ευρωσκεπτικιστες από εκεί που αυτοί ήταν στο περιθώριο. Το επικίνδυνο είναι που η πλειοψηφια του βρετανικού λαού στη συνέχεια έδωσε δυναμική και πολιτική στήριξη στους αντιευρωπαϊστές. Οι Φιλελεύθεροι είναι σχεδόν αφανείς, οι Εργατικοί άρχισαν τις κορώνες, οι Συντηρητικοί διασπασμένοι και σε σοκ. Οι μόνοι που είναι ενωμένοι, αποφασισμένοι και με σαφείς διαθέσεις είναι η ακροδεξιά και όλο το μπλοκ του Brexit. To αν αυτό θα συμπαρασύρει τα υπόλοιπα κόμματα σε μια πιο σκληρή ατζέντα, μένει να αποτυπωθεί. Μιλάμε για μια κρίσιμη πολιτική ρευστότητα που η Μ. Βρετανία δεν είχε ποτέ στη σύγχρονη ιστορία της ξανααντιμετωπισει.

Θα αρθούν στο ύψος των περιστάσεων οι φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις όταν ο ΠΘ παραιτείται, ο ηγέτης των Εργατικών είναι προφανέστατα αδύναμος να παίξει αποφασιστικό ρόλο αριστερίζοντας, οι Φιλελεύθεροι ανύπαρκτοι; Ο κατακερματισμός του πολιτικού συστήματος στη Μ. Βρετανία είναι γεγονός. Είναι, λοιπόν, εξαιρετικά νωρίς για να ανάγουμε συμπεράσματα. ΟΜΩΣ, όταν η χώρα αυτή πλήττεται ήδη οικονομικά και ταυτόχρονα πολιτικά παραπαίει, τότε μπορούμε έστω να μην ελπίζουμε σε εμφάνιση του όποιου Βρετανού ηγέτη στην διαπραγμάτευση, με αέρα νικητή. Τον Οκτώβρη θα αρχίσουν τα βιολιά και δεν θα χορεύει κανείς, ούτε με νταούλια, ούτε με μπύρες γελώντας στη Μ. Βρετανία.


Όσον αφορά το β' - πώς θα αντιδράσουν οι Γερμανοί & η Ευρωπαϊκή Επιτροπή;- πήραμε μια πρώτη γεύση από τις δηλώσεις Γιουνκερ και Μερκελ. Πρώτιστο καθήκον τους είναι η ελαχιστοποίηση των οικονομικών κραδασμών για την Ε.Ε. Επίσης τίθεται ως προτεραιότητα η ενίσχυση του ευρωπαϊκού μοντέλου έναντι των φωνών που αρχίζουν και αυξάνονται για την πλήρη αποδόμηση του. Και εδώ είναι το ενδιαφέρον. Το Brexit στοιχίζει περισσότερο πολιτικά κι αυτό έχει επιπτώσεις οικονομικά, γιατί οι αγορές κινούνται ΚΑΙ με βάση την ψυχολογία, μην το ξεχνάμε/υποτιμούμε. Πιο συγκεκριμένα το Brexit ενίσχυσε δυστυχώς κι άλλους ευρωσκεπτικιστές σε άλλες χώρες.

Ενδεικτικά όπως ορθώς επισημαίνει η Βασιλική Γεωργιάδου: «Mε το Εxit από την Ε.Ε. φλερτάρουν ανοιχτά σήμερα η Λεπέν, ο Βίλντερς, γνωστοί πολιτικοί από το Λαϊκό Κόμμα της Δανίας, ενώ επιφυλακτικοί με ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι ο Στράχε του FPÖ Αυστρίας και o Σόινι του Kόμματος των (Αληθινών) Φινλανδών, που αποδέχονται την απόφαση των Βρετανών χωρίς να θέτουν όμως θέμα δημοψηφισματικής επικύρωσης της ένταξης της χώρας τους στην Ε.Ε. Lega Nord και Κίνημα Γκρίλο στην Ιταλία θέτουν, αντιθέτως, θέμα δημοψηφίσματος για το ευρώ. To ΝPD στη Γερμανία έχει θέσει θέμα αποχώρησης από την Ε.Ε. με τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος. To AfD θέλει έξοδο από την Ε.Ε. (2 στους 3 ψηφοφόρους του είναι υπέρ της αποχώρησης, παρότι η παλιά ηγεσία του κόμματος -Lucke- είναι σταθερά υπέρ της παραμονής). Τέλος, η Χ.Α. τάχθηκε από καιρό ανοικτά υπέρ του Brexit και του Grexit, ιδίως τώρα όπως λέει, διότι τώρα θα πονέσει περισσότερο την Ευρώπη μια τέτοια ελληνική επιλογή». 

Ο αντιευρωπαϊσμός και ο ευρωσκεπτικισμός απολαμβάνουν, λοιπόν, από σήμερα τα φώτα της δημοσιότητας, έστω κι αν  οι Ολάντ και Μέρκελ δήλωσαν απόλυτα προσηλωμένοι στα ευρωπαϊκά ιδεώδη, ο Σουλτς προέτρεψε σε ψυχραιμία, ο Ρεντζι  τόνισε την σημασία/αξία της Ε.Ε. Είναι ηλίου φαεινότερο ότι όλοι προσπαθούν να προστατέψουν το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, όχι από την απόφαση αμφισβήτησής του από τους Βρετανούς, αλλά από την τάση απόρριψής του από άλλες δυνάμεις στο εσωτερικό της Ε.Ε. που τα τελευταία 24ωρα κινούνται γρήγορα και δυναμικά στην ανάληψη πρωτοβουλιών με αποσχιστικές διαθέσεις. Άνοιξε ο ασκός του Αιόλου και τώρα φωτιά στα μπατζακια μας για να το πω λαϊκιστι.  

Οι Βρετανοί υπενθύμισαν με τον πιο τραγικό τρόπο ότι  ο εθνικολαϊκισμός σαρώνει στην Ε.Ε. Εξου και η συνάντηση αύριο των ΥΠΕΞ των ιδρυτικών χωρών της Ε.Ε., όπως και η συνάντηση Τουσκ, Ολαντ, Ρεντζι, Μερκελ τη Δευτέρα. Το θέμα είναι όμως ότι δεν αρκεί πια μια απλή διακήρυξη πίστης τύπου «μαζί θα πάμε μπροστά», αλλά ένα αποσαφηνισμένο πλάνο με στρατηγικούς στόχους για την μετεξέλιξη του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. 


Και έρχομαι έτσι στο γ’ -  πώς θα προχωρήσει η Ε.Ε. από 'δω και πέρα;-. Υπάρχουν 3 σενάρια στο τραπέζι, αυτή τη στιγμή τουλάχιστον.  Ένα από αυτά αναφέρει ότι θα περιχαρακωθεί ο στενός πυρήνας των χωρών που συνεργάζονται καλά μεταξύ τους, και θα αποκόψουν  τους υπολοίπους. Είναι μια πρόταση που βάζει την Ε.Ε. σε δυο, μην πω τρεις ταχύτητες. Και δεν θέλετε να μάθετε σε ποια ταχύτητα θα βρεθεί η Ελλάδα αν δεν προσέξουμε ιδιαίτερα το αμέσως προσεχές διάστημα. Με τον Τσιπρα στο τιμόνι της χώρας, δεν νομίζω ότι μπορεί και κανείς να ελπίζει σε προσεκτικές ή ασφαλείς πολιτικές κινήσεις, πόσο δε μάλλον που τόσο ο ίδιος, όσο και η συντριπτική πλειοψηφια του κυβερνητικού επιτελείου φλέρταρε και ερωτοτροπεί ακόμα ανοικτά με τον εθνικολαϊκισμό, τον αριστερόστροφο αντιευρωπαϊσμό, αλλά και τον δεξιόστροφο ευρωσκεπτικισμό.

Σε κάθε περίπτωση θα έχουμε τις συναντήσεις Μερκελ-Σόιμπλε και θα καταλάβουμε τι ακριβώς προτείνεται ως προς το παραπάνω. Δεν πιστεύω ότι η περιχαράκωση της Ε.Ε. και η σμίκρυνση του όποιου σχήματος αποτελεί την λύση στις διεθνείς προκλήσεις. Θα ενδυναμώσει τις φυγόκεντρες δυνάμεις και θα οδηγήσει την ΕΕ σε τέλμα. Η Ε.Ε. δεν πρέπει να χάσει τη συνοχή της αναζητώντας διαφορετικά σχήματα, αλλά να πάει ένα βήμα παραπέρα: προς πολιτική ενοποίηση. Αυτό όμως δεν μπορεί να γίνει από τη μια μέρα στην άλλη. Πόσο δε μάλλον όταν έχουμε τον Οκτώβρη στην Ιταλία δημοψήφισμα κρίσιμο για την βιωσιμότητα της κυβέρνησης Ρεντζι, ενώ το 2017 έχουμε εθνικές εκλογές σε Γερμανία και Ιταλία και πολύ πιθανόν και στην  Γαλλία, έτσι όπως πάει το πράγμα. Οι τρεις δηλαδή χώρες-μοχλοί των ευρωπαϊκών μηχανισμών και ενίσχυσής τους θα είναι σε εσωτερικό αναβρασμό. Οι πολιτικές επιλογές των πολιτών τους θα κρίνουν και το μέλλον της Ε.Ε. Το Brexit ηρθε σε άσχημο πολιτικό timing κοινώς. Δεν έχουμε κυβερνήσεις στο τιμόνι αυτών των χωρών που μόλις εκλεχτήκαν, με άνεση χρόνου, χωρίς αμφισβήτηση και δύσκολο δημοσιονομικό έργο. Το ακριβώς αντίθετο.

Και έρχομαι στο δεύτερο σενάριο, αυτό που λέει απλουστευμένα: βλέποντας και κάνοντας. Με λίγα λόγια: ας δώσουμε βαρύτητα στα κοινά σημεία κι ας προχωρήσουμε λίγο πιο γρήγορα σε αυτά που συμφωνούμε, μεταθέτοντας καιρού και συνθηκών επιτρέποντος τα υπόλοιπα. Είναι μια πρόσκαιρη λύση που δεν αντιμετωπίζει την πραγματικότητα, αλλά μάλλον την αποφεύγει, όμως δυστυχώς ίσως η μόνη εφικτή τουλάχιστον μέχρι και τα τέλη του 2017. Φυσικά σε ένα τέτοιο σενάριο η οποιαδήποτε συζήτηση για το ελληνικό χρέος όχι απλώς παραπεμπεται στις καλένδες, αλλά και πάλι βρισκόμαστε στο περιθώριο των ευρωπαϊκών εξελίξεων με αμφίβολη πλέον την οικονομική ενίσχυση μας επ’ αόριστον που επιθυμεί η παρούσα κυβέρνηση θρασυτα και αφελέστατα.

 
Το τρίτο και τελευταίο σενάριο εδράζεται στην σύγκρουση δημοσιονομικής ορθοδοξίας και δημοσιονομικής χαλαρότητας. Πολλοί μιλούν για εκ βάθρων αλλαγή του τρόπου οικονομικής προσέγγισης, ενίσχυσης της κοινής πολιτικής σε ζητήματα μεταναστευτικής κρίσης και σίγουρα εκ νέου αναθεώρηση συνθηκών και ανάληψης νέου ευρωπαϊκού συμβολαίου μεταξύ των κρατών-μελών. Είναι μια πρόταση που κανείς θα μπορούσε να εκτιμήσει ως την απαραίτητη, αν όχι πιο πραγματιστική προσέγγιση στην παρούσα φάση. Όμως αυτό σημαίνει ότι όλοι θα βάλουν νερό στο κρασί τους, όλοι συμμερίζονται την μετεξέλιξη της Ε.Ε. και πρωτίστως όλοι να αναλάβουν ευθύνες. Κάτι τέτοιο με τους πολιτικούς συσχετισμούς στην Ε.Ε. δεν είναι εμφανές, προς το παρόν. Ποιος θα πάρει το κόστος να στηρίξει την Ε.Ε. χωρίς να χάσει τα ηνία στην χώρα του; Τόσο απλά και τόσο ωμά πλέον τίθεται το δίλημμα, αν φυσικά θέλουμε να μιλήσουμε επί της ουσίας. Η περαιτέρω πολιτική ολοκλήρωση δύσκολα θα προχωρήσει αν δεν αποφασίσουμε σοβαρά στην Ευρώπη να βάλουμε πίσω την πολιτική σημασία της εθνικής ταυτότητας.

Πολλοί στο Λαϊκό, Σοσιαλδημοκρατικό και Φιλελεύθερο Κόμμα αντιστοίχως μιλάνε για μια νέα συμφωνία ανάμεσα στα κράτη μέλη, την ΕΕ και τους πολίτες της. Ωραίο ακούγεται, χρήσιμο φαίνεται, αλλά δύσκολο να πραγματοποιηθεί. Σ' αυτή την κατεύθυνση στη χώρα μας κινείται η ηγεσία της ΝΔ. Όμως, είναι η μόνη πολιτική δύναμη στον ευρωπαϊκό χώρο που έχει το αβαντάζ του να αποτελεί σύντομα την ραχοκοκαλιά μιας νέας κυβέρνησης, ενώ μιλάμε για μια μικρή χώρα που ροκανίζει τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, δεν τον ενισχύει, όπως άλλες.


Με λίγα λόγια, είναι εξαιρετικά νωρίς για αναγωγή σαφών συμπερασμάτων. Δεν είναι μόνον η Βρετανία σε αναβρασμό, αλλά και οι υπόλοιποι παίκτες. Η Ε.Ε. πρέπει να αναμετρηθεί με τον εαυτό της πρωτίστως, όπως ορθώς τόνισε ο Ολαντ, αλλά όχι με τα φαντάσματα τους παρελθόντος της να τονίσω.  Η δημοκρατία έχει δυστυχώς-ευτυχώς αργές διαδικασίες. Μην υιοθετούμε την φόρτιση και την κινδυνολογία των λαϊκιστών/εξτρεμιστών. Στο κάτω-κάτω έχουμε ως Ευρωπαίοι ξεπεράσει χειροτέρα. Πρέπει να περιμένουμε. Δεν είναι όλοι ηλίθιοι ή χαζοί για να χάσουν εν μια νυκτί όσα οικοδόμησαν δεκαετίες. Το μόνο θετικό είναι ότι επιτέλους κάποιοι αντιληφθήκαν τον κίνδυνο και είναι διατεθειμένοι να μην τον αφήσουν να επεκταθεί. Μένει να μας πουν τον τρόπο. Και τότε, πεδίο δόξης λαμπρό για τους σοβαρούς, πραγματιστές, δημοκράτες, Ευρωπαϊστές να πείσουν, να οικοδομήσουν, να προχωρήσουν. Μην κρίνουμε την έκβαση του «πολέμου», πριν καν αρχίσει η πρώτη μάχη. Υπομονή. O πολιτικός και οικονομικός σεισμός από το Brexit δεν έχει κοπάσει.